Nieczystości ciekłe

Obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie gospodarki nieczystościami ciekłymi

Aktualizacja i stan prawny: maj 2026 r.

1. Czym są nieczystości ciekłe?

– Nieczystości ciekłe to ścieki gromadzone:

• w zbiornikach bezodpływowych (szambach),
• w przydomowych oczyszczalniach ścieków (osady ściekowe).

2. Jakie mam obowiązki jako właściciel nieruchomości?

– Właściciel nieruchomości ma obowiązek:

• odprowadzać nieczystości ciekłe do zbiornika bezodpływowego lub osadnika
  w przydomowej oczyszczalni,
• zgłosić zbiornik lub przydomową oczyszczalnię do Urzędu do ewidencji,
• zapewnić regularne opróżnianie,
• zawrzeć umowę z firmą posiadającą zezwolenie na opróżnianie,
• przechowywać dowody uiszczania opłat (np. rachunki, faktury). Warto przechowywać rachunku za wywóz nieczystości przez co najmniej 2 lata,
• nie dopuszczać do przepełnienia zbiornika,
• udostępnić dokumenty podczas kontroli.

3. Czy muszę zgłosić w gminie zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków?

– Tak. Właściciel nieruchomości ma taki obowiązek.

Zgłoszenia dokonuje się w Urzędzie w celu ujęcia nieruchomości w ewidencji zbiorników i oczyszczalni – gmina ma obowiązek prowadzić ewidencję służącej kontroli częstotliwości opróżniania oraz opracowaniu planu rozwoju sieci kanalizacyjnej.

Brak zgłoszenia może skutkować wezwaniem do złożenia wyjaśnień lub przeprowadzeniem kontroli.

4. Planuję budowę przydomowej oczyszczalni – jakie obowiązki muszę wykonać?

– Aby wybudować przydomową oczyszczalnię ścieków, należy przejść przez następujące etapy:

1) Wybór odpowiedniej oczyszczalni

Należy dobrać urządzenie do warunków gruntowych i liczby mieszkańców oraz sprawdzić, czy jego przepustowość nie przekracza 7,5 m³/dobę oraz zapoznać się z instrukcją producenta.

2) Dopełnienie formalności budowlanych

Budowa o przepustowości do 7,5 m³/dobę wymaga zgłoszenia zamiaru rozpoczęcia robót budowlanych w Wydziale Administracji Architektoniczno-Budowlanej Starostwa Powiatowego w Oleśnie (z opłatą skarbową). Zgłoszenie należy złożyć przed planowanym rozpoczęciem prac.

Brak sprzeciwu w terminie 21 dni oznacza możliwość rozpoczęcia budowy (tzw. milcząca zgoda). W przypadku braków formalnych urząd może wezwać do ich uzupełnienia.

Do zgłoszenia należy dołączyć:

• formularz zgłoszenia budowy (druk PB-2),
• aktualną mapę sytuacyjno-wysokościową z lokalizacją oczyszczalni, granicami działki i istniejącą zabudową,
• dokumentację techniczną (projekt oczyszczalni),
• zaświadczenie o braku możliwości podłączenia do sieci kanalizacyjnej (wydane przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Dobrodzieniu),
• oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

W przypadku trudnych warunków gruntowych może być konieczne dołączenie opinii geotechnicznej.

3) Sprawdzenie obowiązków wodnoprawnych

Należy ustalić, czy wymagane jest zgłoszenie lub pozwolenie wodnoprawne z Nadzoru Wodnego Wód Polskich (wymagane - w przypadku niektórych sytuacji, takich jak odprowadzanie ścieków do rowu melioracyjnego lub rzeki)

4) Zachowanie wymaganych odległości

Przy lokalizacji oczyszczalni trzeba uwzględnić minimalne odległości od:

• studni,
• granicy działki (np. co najmniej 2 m),
• budynków, dróg i innych obiektów.

5) Wykonanie instalacji

Montaż najlepiej zlecić uprawnionej firmie. Instalację należy wykonać zgodnie z projektem i obowiązującymi przepisami, a także zachować dokumentację techniczną oraz instrukcję eksploatacji.

6) Zgłoszenie eksploatacji do gminy

Po zakończeniu budowy, a przed rozpoczęciem użytkowania, należy zgłosić oczyszczalnię do Urzędu Miejskiego w Dobrodzieniu w celu wpisu do ewidencji (Referat Gospodarki Komunalnej, ul. Piastowska 4). Do zgłoszenia należy dołączyć kopię zgłoszenia budowy złożonego w Starostwie.

Druk jest dostępny na stronie: https://bip.dobrodzien.pl/188/ochrona-srodowiska.html

7) Prawidłowa eksploatacja

Podczas użytkowania należy:

• opróżniać osadnik zgodnie z instrukcją, nie rzadziej niż raz na 2 lata,
• przechowywać faktury i potwierdzenia wywozu osadów,
• dbać o prawidłowe użytkowanie instalacji.

Dodatkowych informacji udziela Wydział Administracji Architektoniczno-Budowlanej Starostwa Powiatowego w Oleśnie (tel. 34 37 50 621).

5. Czy muszę mieć umowę z firmą asenizacyjną?

– Tak. Każdy właściciel nieruchomości niepodłączonej do kanalizacji ma obowiązek zawarcia umowy z przedsiębiorcą posiadającym zezwolenie na terenie gminy.

6. Czy mogę sam wywozić nieczystości albo przez znajomego rolnika?

– Nie. Nieczystości ciekłe mogą być odbierane wyłącznie przez uprawnionego przedsiębiorcę posiadające stosowne zezwolenie, a wykonanie usługi musi być potwierdzone fakturą oraz udokumentowanym transportem do stacji zlewnej (oczyszczalni).

7. Który przedsiębiorca posiada zezwolenie na odbiór nieczystości ciekłych?

– Przedsiębiorcy posiadający zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych, osadników z przydomowych oczyszczalni ścieków i transportu nieczystości ciekłych od właścicieli nieruchomości z terenu gminy Dobrodzień:

8. Jak często należy opróżniać zbiornik bezodpływowy (szambo)?

– Zbiornik bezodpływowy (szambo) należy opróżniać co najmniej 2 razy w roku,
z wyjątkiem uzasadnionych, indywidualnych przypadkach, takich jak:

• długotrwałe niezamieszkiwanie budynku (np. wyjazdy, pustostan),
• sezonowe użytkowanie nieruchomości (np. dom letniskowy),
• udokumentowanie wyjątkowo niskiego zużycia wody w danym okresie,
• inne szczególne okoliczności, które mogą zostać uznane przez gminę po analizie sytuacji.

Nie można doprowadzić do przepełnienia zbiornika oraz zanieczyszczenia wód lub gruntu – stanowi to wykroczenie i podlega karze.

9. Jak często należy opróżniać przydomową oczyszczalnię ścieków?

– Osadniki w przydomowych oczyszczalniach należy opróżniać:

• zgodnie z instrukcją producenta,
• lecz nie rzadziej niż 1 raz na 2 lata.

10. Czy mam obowiązek podłączenia się do kanalizacji?

– Tak, jeśli istnieje sieć kanalizacyjna i jest możliwość technicznego podłączenia nieruchomości.

Obowiązek ten nie dotyczy nieruchomości wyposażonych w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania przepisów odrębnych.

W przypadku braku kanalizacji, właściciel ma obowiązek zapewnić odprowadzanie ścieków do zbiornika bezodpływowego (szamba) lub przydomowej oczyszczalni.

Jeżeli właściciel nie podłączy się do istniejącej sieci mimo takiego obowiązku, Burmistrz może wszcząć postępowanie i wydać decyzję nakazującą wykonanie przyłącza. Decyzja taka może zostać wydana wyłącznie, gdy łącznie:

• istnieje sieć kanalizacyjna,
• istnieje możliwość technicznego przyłączenia,
• nieruchomość nie ma przydomowej oczyszczalni ścieków,
• właściciel nie dopełnił obowiązku podłączenia.

11. Dlaczego prowadzone są kontrole?

– Kontrole wynikają z obowiązku ustawowego gminy (dwuletni cykl) i mają na celu ochronę środowiska, wód gruntowych i poprawę warunków sanitarnych.

12. Czy właściciel nieruchomości niezamieszkałej musi podpisać umowę usługi wywozu nieczystości ciekłych?

– Nie, o ile na nieruchomości nie są wytwarzane nieczystości ciekłe (np. brak zamieszkania lub użytkowania).

13. Co podlega kontroli ze strony gminy?

– Gmina ma obowiązek kontrolować, czy właściciele nieruchomości:

• posiadają aktualną umowę na wywóz nieczystości ciekłych,
• zapewniają regularne opróżnianie zbiorników lub osadników,
• posiadają dowody potwierdzające wykonanie usług (np. faktury, rachunki),
• korzystają z usług przedsiębiorców posiadających wymagane zezwolenie na terenie gminy.

14. Jak wygląda kontrola?

– Kontrola obejmuje:

• wezwanie do okazania umowy i potwierdzeń opróżniania w Urzędzie,
• kontrolę w miejscu zamieszkania,
• porównanie zużycia wody z częstotliwością wywozu ścieków.

Z każdej kontroli sporządzany jest protokół. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości gmina może wszcząć postępowanie, nałożyć karę grzywny lub wydać decyzję zobowiązującą do usunięcia uchybień.

15. Czy kontrola może być niezapowiedziana?

– Tak. Kontrole mogą być przeprowadzane zarówno po wcześniejszym zawiadomieniu, jak i bez zapowiedzi. Realizowane są przez upoważnionych pracowników gminy na podstawie przepisów Prawa ochrony środowiska i mogą mieć charakter:

• planowy: zgodnie z harmonogramem kontroli,
• interwencyjny: w przypadku zgłoszenia nieprawidłowości lub podejrzenia naruszeń przepisów.

Najczęściej kontrole realizowane są w formie wezwania właściciela lub użytkownika nieruchomości do stawienia się w urzędzie gminy, w celu okazania dokumentów oraz złożenia wyjaśnień. W takich przypadkach osoba wezwana ma obowiązek stawiennictwa i udzielenia informacji w zakresie objętym kontrolą.

Osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli mają prawo do:

• wstępu na teren nieruchomości, na której znajduje się instalacja,
• przeprowadzania oględzin i kontroli urządzeń,
• żądania okazania dokumentacji,
• wykonywania niezbędnych czynności kontrolnych.

W przypadku utrudniania czynności kontrolnych Burmistrz może zwrócić się o pomoc Policji przy ich wykonywaniu.

16. Plan kontroli

– Burmistrz ma obowiązek przeprowadzenia kontroli co najmniej raz na dwa lata, zgodnie z przyjętym planem kontroli, obecnie wynikającym z:

Zarządzenia Nr ORG.0050.115.2025 Burmistrza Dobrodzienia z dnia 1 września 2025 r. w sprawie przeprowadzenia kontroli nieruchomości w zakresie pozbywania się nieczystości ciekłych ze zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie gminy Dobrodzień

17. Co grozi za brak umowy lub brak opróżniania zbiornika?

– Brak umowy na wywóz nieczystości ciekłych lub brak dokumentów potwierdzających korzystanie z usług stanowi wykroczenie i podlega karze grzywny.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości protokół może zostać przekazany Policji w celu podjęcia dalszych działań.

Gmina może również, w drodze decyzji administracyjnej, zlecić wykonanie zastępczego wywozu nieczystości na koszt właściciela nieruchomości.

18. Co grozi w przypadku, gdy szambo jest nieszczelne lub posiada wylot przelewowy na gruncie działki?

– Odprowadzanie nieczystości ciekłych do gruntu lub środowiska jest zabronione i stanowi, jako naruszenie przepisów ochrony środowiska.

Posiadanie nieszczelnego zbiornika lub instalacji umożliwiającej odprowadzanie nieczystości ciekłych do gruntu (np. poprzez tzw. przelew) jest niezgodne z przepisami prawa i stanowi zagrożenie dla środowiska.

W takim przypadku mogą zostać podjęte następujące działania:

• wszczęcie postępowania kontrolnego przez gminę,
• przeprowadzenie kontroli przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego
  w celu stwierdzenia szczelności zbiornika,
• nakaz usunięcia nieprawidłowości i doprowadzenia instalacji do zgodności
  z przepisami,
• obowiązek niezwłocznego usunięcia nieczystości i zabezpieczenia zbiornika,
• nałożenie mandatu lub skierowanie wniosku o ukaranie do sądu (kara grzywny),
• w przypadku dalszych nieprawidłowości – zastosowanie wykonania zastępczego na koszt właściciela nieruchomości,
• możliwość zawiadomienia odpowiednich organów w przypadku zanieczyszczenia środowiska (np. gruntu lub wód).

19. Czy gmina może zażądać od właściciela przedstawienia faktury za zużycie wody? Dlaczego gmina nie pozyskuje dane bezpośrednio z ZGKiM?

– Tak. Gmina ma prawo żądać od właściciela nieruchomości dokumentów związanych
z gospodarką nieczystościami ciekłymi, w szczególności faktur lub innych potwierdzeń zużycia wody. Służą one do weryfikacji, czy ilość wywożonych nieczystości odpowiada faktycznemu zużyciu wody.

Ilość wywożonych nieczystości ciekłych (potwierdzona rachunkami) powinna być zgodna z ilością zużytej wody, po odliczeniu zużycia na cele gospodarcze (np. podlewanie roślin, pojenie zwierząt) oraz rekreacyjne (np. napełnianie basenu, oczka wodnego).

Mimo że ZGKiM jest jednostką organizacyjną gminy, nie pozyskuje się w ten sposób danych, ponieważ jako odrębny podmiot administracyjny musi działać zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych oraz zasadą minimalizacji danych.

ZGKiM jest dostawcą usług (woda i ścieki), natomiast gmina prowadzi kontrolę administracyjną, dlatego podstawową formą weryfikacji jest obowiązek przedstawienia dokumentów przez właściciela nieruchomości.

20. W budynku mieszka jedna starsza osoba, która nie może samodzielnie dotrzeć do Urzędu – co w takim przypadku?

– W takich sytuacjach gmina stosuje rozwiązania dostosowane do możliwości mieszkańców. Osoba starsza lub mająca trudności z poruszaniem się nie musi osobiście stawiać się w Urzędzie, jeżeli nie jest to możliwe. W takim przypadku można:

• przekazać dokumenty przez członka rodziny, opiekuna lub inną osobę upoważnioną,
• skontaktować się telefonicznie z Urzędem w celu ustalenia sposobu przekazania dokumentów,
• w uzasadnionych przypadkach umożliwić załatwienie sprawy w formie zdalnej lub w miejscu zamieszkania (np. podczas kontroli lub wizyty urzędowej).

21. Co zrobić, jeśli nie mam jeszcze umowy?

– Należy niezwłocznie:

• wybrać przedsiębiorcę posiadającego wymagane zezwolenie gminy,
• zawrzeć umowę na wywóz nieczystości ciekłych,
• rozpocząć regularne opróżnianie zbiornika.

22. Co w sytuacji, gdy jeden zbiornik bezodpływowy obsługuje dwa budynki mieszkalne?

– Jeżeli te budynki znajdują się na różnych działkach, są traktowane jako odrębne nieruchomości (dwie nieruchomości).

Jeżeli kilka budynków znajduje się na jednej działce i korzysta z jednego zbiornika bezodpływowego, traktuje się je jako jedną nieruchomość.

23. W jaki sposób należy podać ilość wody pobranej przez użytkowników nieruchomości niepodłączonych do sieci kanalizacyjnej? Co w przypadku poboru wody ze studni?

– Ilość zużytej wody należy ustalić na podstawie ostatniej faktury wystawionej przez ZGKiM w Dobrodzieniu.

W przypadku poboru wody ze studni stosuje się normy określone w przepisach, tj. 36 m³ wody rocznie na jednego mieszkańca.

Przy wspólnym wodomierzu dla gospodarstwa domowego i rolnego przyjmuje się 3 m³ miesięcznie na osobę na cele bytowe.

24. Co zrobić w przypadku sprzedaży nieruchomości?

– W takim przypadku nowy właściciel powinien zgłosić się do Urzędu w celu aktualizacji danych w ewidencji. Należy również zawrzeć nową umowę na wywóz nieczystości ciekłych oraz warto przekazać dokumentację (np. umowy, faktury, informacje o zbiorniku lub oczyszczalni).

25. Czy mogę zmienić firmę asenizacyjną?

– Tak. Właściciel nieruchomości ma prawo swobodnie wybrać przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na terenie gminy. W tym celu może:

• rozwiązać umowę z dotychczasową firmą (zgodnie z jej warunkami),
• zawrzeć umowę z innym uprawnionym przedsiębiorcą.

Dopuszcza się również posiadanie więcej niż jednej umowy, pod warunkiem, że każda z firm posiada stosowne zezwolenie na terenie gminy.

26. Co zrobić w przypadku awarii zbiornika lub oczyszczalni?

– W przypadku wystąpienia awarii należy niezwłocznie podjąć działania ograniczające ryzyko zanieczyszczenia i zagrożenia środowiska, w szczególności:

• zabezpieczyć miejsce awarii,
• wstrzymać użytkowanie instalacji, 
• zlecić naprawę wyspecjalizowanej firmie,
• w przypadku wycieku lub przepełnienia – niezwłocznie zlecić opróżnienie zbiornika,
• w sytuacji, gdy istnieje ryzyko skażenia środowiska (np. gruntu, wód gruntowych lub cieków wodnych) – niezwłocznie powiadomić Urząd Miejski, a w razie potrzeby również odpowiednie służby,
• do czasu usunięcia awarii należy ograniczyć dopływ ścieków do instalacji, jeśli jest to możliwe technicznie.

Po usunięciu awarii zaleca się przechowywanie dokumentacji potwierdzającej wykonane naprawy oraz wywóz nieczystości.

27. Dlaczego nie są kanalizowane pozostałe tereny w gminie?

– Na terenie gminy funkcjonują dwie oczyszczalnie ścieków:

• oczyszczalnia typu stawowego „Lemna”, obsługująca ponad 80% miasta Dobrodzień oraz niemal 100% miejscowości: Ligota Dobrodzieńska, Szemrowice
  i Warłów,
• oczyszczalnia ścieków w Pludrach.

Oczyszczalnia ścieków w Dobrodzieniu wymaga gruntownej modernizacji i przebudowy, której realizacja bez pozyskania znacznych środków zewnętrznych (szacowanych na dziesiątki milionów złotych) jest obecnie niemożliwa. Aktualnie pracuje ona na maksymalnych możliwościach technologicznych, co uniemożliwia przyjmowanie dodatkowych ilości ścieków i dalsze podłączanie nieruchomości. Dodatkowo z terenów nieskanalizowanych gminy dowożone są ścieki ze zbiorników bezodpływowych.

W 2025 roku opracowano dokumentację niezbędną do modernizacji oczyszczalni, uzyskano wymagane decyzje oraz nowe pozwolenie wodnoprawne. Rozbudowa systemu kanalizacyjnego może być realizowana dopiero po zwiększeniu przepustowości obiektu. Wcześniejsze zwiększenie dopływu ścieków mogłoby skutkować przekroczeniem dopuszczalnych parametrów oczyszczania i prowadzić do niedotrzymania wymagań z pozwolenia wodnoprawnego. Rozbudowa sieci musi być więc prowadzona etapowo, w sposób bezpieczny dla środowiska i zgodny z możliwościami technologicznymi systemu.

Docelowo planuje się skanalizowanie całej zlewni oczyszczalni w Dobrodzieniu, obejmującej m.in. miasto Dobrodzień oraz liczne miejscowości gminy.

W najbliższym czasie najbardziej realne możliwości rozbudowy sieci dotyczą miejscowości Pludry, gdzie funkcjonuje odrębna oczyszczalnia ścieków.

28. Czy mogę otrzymać z gminy dofinansowanie na przydomową oczyszczalnię?

– Informacje o ewentualnych możliwościach uzyskania dofinansowania będą publikowane na bieżąco w kanałach informacyjnych Urzędu, dlatego zalecamy ich regularne śledzenie.

Gmina podejmuje działania w celu pozyskania środków zewnętrznych, o ile warunki naboru tych programów będą korzystne zarówno dla mieszkańców, jak i dla budżetu gminy.

Rozważana jest również możliwość uruchomienia dofinansowań z budżetu gminy w kolejnych latach (wstępnie od 2027 r.). Decyzje w tym zakresie będą uzależnione od dostępnych środków finansowych.

Warto również samodzielnie sprawdzać aktualne programy dofinansowań oferowane przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu, które mogą funkcjonować niezależnie od gminy.

29. Podstawa prawna

– Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 733).

Uchwała nr XXV/229/2020 Rady Miejskiej w Dobrodzieniu z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Dobrodzień (Dz. Urz. Woj. Opolskiego z 2021 r. poz. 39).

30. Kontakt

– W razie pytań prosimy o kontakt z Referatem Gospodarki Komunalnej, Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa w Urzędzie Miejskim w Dobrodzieniu, ul. Piastowska 4, tel. 34 39 99 527.